شاید دردناکترین تناقض زندگی مشترک همین باشد: عمیقاً کسی را دوست داریم، اما در دعواها دقیقاً همان کسی میشویم که بیشترین آزار را به او میرسانیم. تندترین حرفها، سردترین سکوتها و تلخترین کنایهها نه بین غریبهها، بلکه بین نزدیکترین آدمهای زندگیمان رد و بدل میشود. اگر واقعاً عاشقیم، پس چرا اینقدر آزار میدهیم؟ پاسخ ممکن است نه در رابطه بیرونی، بلکه در جهان درونی هر یک از ما نهفته باشد.
بخشهایی از ما که در دعوا بیدار میشوند
رواندرمانی سیستمهای خانواده درونی (IFS) که توسط شوارتز (Schwartz, 1995) توسعه یافت، پیشنهاد میکند که ذهن هر انسان از بخشهای متعددی تشکیل شده است — مثل اعضای یک خانواده درونی. بعضی از این بخشها محافظ هستند: وظیفهشان این است که ما را از درد عاطفی حفاظت کنند. بعضی دیگر حامل زخمهای قدیمی هستند — ترس از ترک شدن، خاطرات بیارزش دانسته شدن، درد نادیده گرفته شدن.
وقتی با شریک عاطفیمان دعوا میکنیم، آن بخشهای محافظ به صورت خودکار فعال میشوند. بخشی که در کودکی آموخت برای زنده ماندن باید حمله کند، حالا به شکل انتقاد تند ظاهر میشود. بخشی که آموخت سکوت امنترین پناهگاه است، حالا به شکل دیوار سنگی درمیآید. هیچکدام از این واکنشها بیدلیل نیستند — هر کدام زمانی در زندگی ما کارکرد داشتهاند. اما در رابطه عاشقانه بزرگسالی، همین محافظان هستند که ناخواسته بیشترین آسیب را میزنند.
وقتی دو محافظ با هم میجنگند
هربین-بلنک، کرپلمن و سوییزی (Herbine-Blank, Kerpelman, & Sweezy, 2016) در رویکرد صمیمیت از درون (IFIO) نشان دادند که در بسیاری از دعواهای زوجها، آنچه واقعاً اتفاق میافتد نبرد دو محافظ است نه دو انسان کامل. یک شریک حمله میکند — نه از سر بدخواهی، بلکه چون بخش محافظش معتقد است اگر ساکت بماند، نادیده گرفته خواهد شد. شریک دیگر کناره میگیرد — نه از بیاهمیتی، بلکه چون بخش محافظش میداند که در برابر شدت عاطفی، بهترین کار غیب شدن است.
نتیجه؟ هر دو نفر دقیقاً کاری میکنند که دیگری را بیشتر از همه آزار میدهد. تعقیبکننده بیشتر فشار میآورد و کنارهگیرنده بیشتر عقب میکشد. هر دو عاشق هم هستند. هر دو دارند رنج میکشند. اما محافظانشان اجازه نمیدهند آسیبپذیری واقعیشان دیده شود — و بدون دیده شدن آسیبپذیری، آشتی واقعی غیرممکن است.
چرا خشم از آسیبپذیری امنتر به نظر میرسد
سنفورد (Sanford, 2007) تمایز مهمی بین هیجانهای سخت و هیجانهای نرم در روابط صمیمانه ترسیم کرد. هیجانهای سخت مثل خشم، تحقیر و اعمال قدرت، تنش را بالا میبرند و دیوار بین شریکها را بلندتر میکنند. هیجانهای نرم مثل ترس، غم و آسیبپذیری، در را باز میکنند و فضا برای ارتباط دوباره ایجاد میکنند.
مشکل اینجاست: بیان هیجان نرم در دعوا بسیار ترسناکتر از بیان هیجان سخت است. گفتن «از دست دادنت میترسم» به مراتب آسیبپذیرکنندهتر از گفتن «تو اصلاً اهمیت نمیدهی» است. اما پژوهشها نشان میدهند که دقیقاً همین جمله آسیبپذیر است که میتواند چرخه مخرب را بشکند. بیشتر ما در لحظه دعوا به جای اینکه واقعیت درونیمان را نشان دهیم — که ترسیدهایم، که دردمان آمده، که به اطمینان نیاز داریم — زرهی از خشم میپوشیم. این زره ما را محافظت میکند اما دقیقاً همان چیزی است که شریکمان را دور میکند.
راهی برای بازگشت به هم
گاتمن و سیلور (Gottman & Silver, 1999) نشان دادند که کلید آشتی موفق نه تکنیکهای ارتباطی بلکه فضای عاطفی بین شریکهاست. وقتی بنیان دوستی و اعتماد قوی باشد، حتی تلاشهای ناشیانه آشتی هم فرود میآیند. اما وقتی فضای عاطفی آلوده شده باشد، بهترین کلمات هم بیاثرند.
از دیدگاه IFS، راه بازگشت این نیست که یاد بگیریم بهتر حرف بزنیم — بلکه این است که یاد بگیریم محافظانمان را بشناسیم، آنها را آرام کنیم و اجازه دهیم آسیبپذیری واقعیمان در رابطه دیده شود. وقتی هر دو شریک بتوانند فراتر از محافظان یکدیگر به انسان واقعی زیرشان نگاه کنند، چیزی تغییر میکند. دعوا دیگر جنگ نیست — فرصتی برای عمیقتر شناختن هم میشود.
اگر شما و شریکتان در این الگو گرفتار شدهاید — اگر عاشق هم هستید اما دعواهایتان مدام به همان جای دردناک برمیگردد — دانستن اینکه مشکل نه در عشقتان بلکه در بخشهای محافظتان است، اولین قدم به سوی تغییر است.
ساموئل عزتیلرد (Samuel Ezzatilord)، دکترا، RCC، CCC، LMCC، زوجدرمانی مبتنی بر شواهد با رویکرد سیستمهای خانواده درونی و روش گاتمن را در ونکوور ارائه میدهد. هزینهها و مخارج جلسات توسط ICBC، CVAP، FNHA، IFHP، RCMP، VAC و بیشتر بیمههای دیگر پوشش داده میشود و صورتحساب مستقیم ارسال میشود. برای رزرو تماس معرفی رایگان 20 دقیقهای، با شماره 604-721-0604 تماس بگیرید یا به drsamuel.ca مراجعه کنید.
این مقاله با همکاری ویراستاری متخصص نوشته شده است.
این مقاله صرفاً خلاصهای از منابع استنادشده برای اطلاعات عمومی است و مشاوره بالینی، پزشکی، حقوقی یا حرفهای محسوب نمیشود. این محتوا جایگزین ارزیابی یا درمان مستقیم توسط یک متخصص واجد صلاحیت نیست. اگر نگرانیهایی درباره سلامت روان خود دارید، با یک متخصص بالینی واجد شرایط مشورت کنید.
References
Gottman, J. M., & Silver, N. (1999). The seven principles for making marriage work. Crown.
Herbine-Blank, T., Kerpelman, D. M., & Sweezy, M. (2016). Intimacy from the inside out: Courage and compassion in couple therapy. Routledge.
Sanford, K. (2007). Hard and soft emotion during conflict: Investigating married couples and other relationships. Personal Relationships, 14(1), 65–90. https://doi.org/10.1111/j.1475-6811.2006.00142.x
Schwartz, R. C. (1995). Internal family systems therapy. Guilford Press.
توجه: این مطلب صرفاً برای آشنایی عمومی است و ممکن است نادرستیهایی داشته باشد. تشخیص، درمان، پیشآگهی یا مشاورهٔ حرفهای، بالینی یا حقوقی نیست. خواندن آن هیچ رابطهٔ مشاور–مراجع ایجاد نمیکند. با خواندن این صفحه، با این شرایط موافقت میکنید. متن کامل سلب مسئولیت. در موارد اضطراری با ۹۱۱ تماس بگیرید.
