هر زوجی دعوا میکند. آنچه زوجهای موفق را از زوجهایی که بهتدریج از هم دور میشوند متمایز میکند، این نیست که آیا دعوا میکنند یا نه — بلکه این است که پس از شروع دعوا چه اتفاقی میافتد. در پژوهشهای بنیادین جان گاتمن درباره ثبات روابط زناشویی، مشخص شد که تلاشهای آشتی — آن لحظات حیاتی در میانه تعارض که یکی از شریکها سعی میکند شدت تنش را کاهش دهد — از قویترین پیشبینیکنندههای بقای یک رابطه هستند. گاتمن و سیلور (Gottman & Silver, 1999) تلاش آشتی را «هر گفته یا اقدامی که هدفش جلوگیری از تشدید منفینگری است» توصیف کردند. وقتی این تلاشها پیدرپی شکست بخورند، زوجها در چرخههای مخرب تعارض گرفتار میشوند که رابطه را از درون فرسوده میکند.
چرا آشتی مهمتر از سبک دعواست
شاید به نظر بدیهی برسد که شیوه دعوای زوجها تعیینکننده بقای رابطه باشد. اما دههها پژوهش چیز ظریفتری را نشان میدهد. گاتمن و لونسون (Gottman & Levenson, 1992) زوجهای متأهل را در طول زمان پیگیری کردند و دریافتند که زوجهایی که به سمت جدایی میرفتند، حالت تدافعی، کنارهگیری و لجاجت بیشتری در تعاملات تعارضی نشان میدادند. عامل تمایز، شدت خود تعارض نبود — بلکه ناتوانی در کاهش تنش بود. تلاشهای آشتی آنها نادیده گرفته میشد، رد میشد، یا بیاثر میماند.
نکته مهمتر این است که سبک آشتی بهطور قابلاعتمادی موفقیت رابطه را پیشبینی نمیکند. بعضی زوجها با شوخی آشتی میکنند، بعضی با عذرخواهی مستقیم، بعضی با لمس ملایم دست. آنچه بیش از همه اهمیت دارد، فضای عاطفی بین شریکهاست — اینکه آیا گرمای کافی، اعتماد و دوستی برای فرود آمدن تلاش آشتی وجود دارد یا نه (Gottman & Silver, 1999). یک شوخی بهموقع میتواند در یک رابطه تنش را بشکند و در رابطه دیگر بیاعتنایی تلقی شود — کاملاً بسته به قدرت پیوند عاطفی زیربنایی.
الگوی مطالبه-کنارهگیری: تلهای رایج
یکی از مستندترین الگوها در پژوهشهای روابط، چرخه مطالبه-کنارهگیری است — جایی که یکی از شریکها برای گفتوگو یا تغییر فشار میآورد و دیگری عقب میکشد. شرات، ویت و شیمکوفسکی (Schrodt, Witt, & Shimkowski, 2014) یک فراتحلیل جامع شامل 74 پژوهش با نمونه ترکیبی 14,255 نفر انجام دادند و همبستگی منفی معناداری (r = −.360) بین الگوی مطالبه-کنارهگیری و رضایت از رابطه در ابعاد مختلف یافتند.
الگوی مطالبه-کنارهگیری بهویژه برای آشتی مخرب است، زیرا یک حلقه خودتقویتکننده ایجاد میکند. هرچه یکی از شریکها بیشتر خواستار تعامل شود، دیگری بیشتر عقب میکشد، که ناامیدی شریک تعقیبکننده را تشدید میکند، و این به نوبه خود کنارهگیری را عمیقتر میکند. هر چرخه تعقیب و گریز، تلاش بعدی آشتی را بیفایدهتر جلوه میدهد — شریک تعقیبکننده اعتمادش را به اینکه تلاش جواب میدهد از دست میدهد و شریک کنارهگیرنده بیشتر متقاعد میشود که تعامل فقط به انتقاد یا تعارض منجر خواهد شد.
این الگو همچنین یک نابرابری دردناک در تجربه هر شریک از مشکل اصلی ایجاد میکند. یکی عدم تعامل را مشکل میبیند، در حالی که دیگری فشار بیش از حد را تجربه میکند. هر دو واقعاً رنج میبرند، اما رنج آنها آنها را در جهتهای مخالف میکشد و آشتی دوطرفه را بدون کمک حرفهای بسیار دشوار میسازد.
هیجانهای سخت و نرم در تعارض
همه بیانهای عاطفی در تعارض وزن یکسانی ندارند. سنفورد (Sanford, 2007) تمایز مهمی بین هیجانهای سخت و هیجانهای نرم در روابط صمیمانه ترسیم کرد. هیجانهای سخت — خشم، تحقیر، سلطهجویی و اعمال قدرت — تمایل به تشدید تنش و خاموش کردن تمایل شریک به مشارکت دارند. هیجانهای نرم — آسیبپذیری، غم، ترس و درد — تمایل به دعوت به ارتباط و ایجاد فرصت برای آشتی دارند.
مشکل اینجاست که بیشتر مردم در تعارض بهطور پیشفرض به هیجانهای سخت روی میآورند، دقیقاً به این دلیل که هیجانهای نرم بسیار آسیبپذیرکننده هستند. گفتن «میترسم که دیگر برایت مهم نباشم» شجاعت عاطفی بسیار بیشتری میخواهد تا گفتن «تو هیچوقت به حرفهایم گوش نمیدهی». با این حال، اوورال و مکنالتی (Overall & McNulty, 2017) دریافتند که ماهیت ارتباط در تعارض، نتایج رابطه را به شیوههای پیچیدهای شکل میدهد و رویکردهای مستقیم و عاطفاً باز اغلب مفیدتر از اجتناب یا تعامل خصمانه هستند.
این پویایی توضیح میدهد که چرا برخی زوجها میتوانند با شدت بحث کنند و همچنان بهخوبی آشتی کنند. اگر هیجان زیربنایی که بیان میشود نرم باشد — آسیبپذیر، صادقانه، و به سمت شریک نه علیه او — حتی یک گفتوگوی پرتنش هم میتواند به درک عمیقتر منجر شود نه قطع ارتباط عمیقتر.
غلبه احساس مثبت: بنیان زیرین هر آشتی
گاتمن و سیلور (Gottman & Silver, 1999) مفهوم غلبه احساس مثبت را معرفی کردند تا توضیح دهند چرا همان تلاش آشتی در یک رابطه موفق میشود و در رابطه دیگر شکست میخورد. در روابطی با بنیان دوستی قوی، شریکها معمولاً حسن نیت یکدیگر را فرض میکنند. یک عذرخواهی ناشیانه به عنوان تلاشی صادقانه دریافت میشود. یک شوخی در میان دعوا به عنوان شاخه زیتون تفسیر میشود نه بیاعتنایی. این سخاوت در تفسیر — این آمادگی برای فرض نیت مثبت — همان چیزی است که به آشتی اجازه میدهد واقعاً کار کند.
در روابطی که فضای عاطفی بهطور مزمن منفی شده، عکس این اتفاق میافتد: غلبه احساس منفی حاکم میشود. حتی تلاشهای آشتی با حسن نیت هم از فیلتر سوءظن، کینه یا تحقیر عبور داده میشوند. کلمات «متأسفم» به عنوان دستکاری شنیده میشوند. امتیاز دادنی مثل «تو حق داری» به عنوان کنایه دریافت میشود. خود تلاش آشتی ممکن است کاملاً مناسب باشد، اما نمیتواند از دیوار درد و بیاعتمادی انباشته عبور کند.
به همین دلیل است که پژوهشهای گاتمن نشان داد حضور چهار اسبسوار تعارض رابطه — انتقاد، تحقیر، حالت تدافعی و سنگبنایی — جدایی را با دقت بیش از 82 درصد پیشبینی میکند، و وقتی اینها با تلاشهای آشتی مداوماً ناموفق ترکیب شوند، دقت پیشبینی به بالای 90 درصد میرسد (Gottman & Silver, 1999). چهار اسبسوار فقط آسیب مستقیم نمیزنند؛ آنها بهطور سیستماتیک غلبه احساس مثبت — همان چیزی که آشتی را ممکن میسازد — را از بین میبرند.
علاوه بر این، گاتمن (Gottman, 2011) گزارش کرد که هر شریک فقط حدود 9 درصد از اوقات از نظر عاطفی آمادگی دریافت تلاش آشتی را دارد. پنجره آشتی موفق از پیش بسیار تنگ است. وقتی فضای عاطفی بین شریکها خصمانه یا سرد باشد، این پنجره تقریباً بهطور کامل بسته میشود.
دو مسیر وقتی آشتی مداوماً شکست میخورد
تلاشهای آشتی ناموفق همیشه به یک نوع فروپاشی رابطه منجر نمیشوند. گاتمن و لونسون (Gottman & Levenson, 2000) 79 زوج را در طول 14 سال پیگیری کردند و دریافتند که 28 درصد در نهایت طلاق گرفتند — اما از دو مسیر متفاوت. برخی زوجها جدایی زودهنگام را تجربه کردند، معمولاً در هفت سال اول، با الگوهای تعاملی متلاطم و خصمانه. آشتی آنها شکست خورد زیرا شدت عواطف منفی هر تلاش کاهش تنش را تحتالشعاع قرار میداد. زوجهای دیگر جدایی دیرتر را تجربه کردند، اغلب حوالی زمانی که فرزندان خانه را ترک میکردند، نه به دلیل خصومت بلکه به دلیل بیتفاوتی عاطفی و کنارهگیری. آشتی آنها شکست خورد نه به دلیل حرارت زیاد، بلکه چون پیوند کافی برای ترمیم باقی نمانده بود — رابطه سرد شده بود.
هر دو مسیر یک ویژگی حیاتی مشترک داشتند: ناتوانی در قطع چرخههای منفی از طریق آشتی مؤثر. چه الگو تعارض آتشین بود و چه قطع ارتباط آرام، شریکهایی که نمیتوانستند پس از گسستها راهی به سوی یکدیگر بیابند، با گذشت هر سال بیشتر از هم دور میشدند.
نگاه سیستمهای خانواده درونی به شکست آشتی
رواندرمانی سیستمهای خانواده درونی (IFS) که توسط شوارتز (Schwartz, 1995) توسعه یافت، چارچوب بسیار مفیدی برای درک علل شکست تلاشهای آشتی در سطح فردی ارائه میدهد. IFS پیشنهاد میکند که روان هر فرد از بخشهای متعددی تشکیل شده — زیرشخصیتهایی که هیجانها، باورها و نقشهای محافظتی متفاوتی حمل میکنند. برخی بخشها محافظ هستند و تلاش میکنند فرد را از درد عاطفی حفاظت کنند. بخشهای دیگر حامل زخمها و آسیبپذیریهایی هستند که محافظان سعی در پنهان نگاه داشتن آنها دارند.
در تعارض زوجها، تقریباً همیشه بخشهای محافظ هستند که تعامل را هدایت میکنند. شریکی که بهشدت انتقاد میکند ممکن است توسط بخشی هدایت شود که در اوایل زندگی آموخت بهترین دفاع حمله قوی است. شریکی که سنگبنایی میکند ممکن است توسط بخشی هدایت شود که آموخت امنترین پاسخ به شدت عاطفی ناپدید شدن است. هیچیک از راهبردهای محافظتی شریکها غیرمنطقی نیست — هر کدام در بافتی که نخست آموخته شده منطقی بوده است. اما وقتی بخشهای محافظ دو نفر در جنگ قفل شوند، آشتی واقعی تقریباً غیرممکن میشود زیرا هسته آسیبپذیر هیچیک از شریکها در دسترس دیگری نیست.
هربین-بلنک، کرپلمن و سوییزی (Herbine-Blank, Kerpelman, & Sweezy, 2016) رویکرد صمیمیت از درون (IFIO) را توسعه دادند — رویکردی در زوجدرمانی که مستقیماً بر اصول IFS بنا شده و برای رسیدگی به این پویایی طراحی شده است. IFIO به هر شریک کمک میکند تشخیص دهد که رفتارهایی که در رابطهشان دردناکترین احساس را ایجاد میکنند — انتقاد تند، کنارهگیری سرد، حمله متقابل تدافعی — توسط بخشهای محافظ هدایت میشوند نه توسط خود واقعی شریک. وقتی هر شریک بتواند فراتر از محافظان دیگری، آسیبپذیری زیرین را ببیند، فضای عاطفی بین آنها تغییر میکند و شرایط برای آشتی موفق بهتدریج بازسازی میشود.
این دیدگاه توضیح میدهد چرا صرفاً آموزش تکنیکهای ارتباطی اغلب برای زوجهایی که در چرخههای تعارض مزمن گرفتارند کافی نیست. یک زوج میتواند گوش دادن بازتابی و گفتوگوی ساختارمند را یاد بگیرد، اما اگر بخشهای محافظشان در لحظات استرس واقعی صحنه را اداره کنند، این تکنیکها مکانیکی به نظر میرسند و نمیتوانند پیوند عاطفی واقعی ایجاد کنند. درمان مؤثر به سیستم درونی — ترسها، زخمها و محافظان — میپردازد که الگوی تعارض بیرونی را شکل میدهد.
چگونه زوجدرمانی چرخههای آشتی ناموفق را درمان میکند
زوجدرمانی مبتنی بر شواهد این یافتههای پژوهشی را ادغام میکند تا به شریکها کمک کند از الگوهای تعارض مخرب رها شوند. به جای تمرکز صرف بر مهارتهای ارتباطی سطحی، رویکردهایی مانند زوجدرمانی به روش گاتمن و کار با زوجها با رویکرد IFS به پویاییهای عاطفی زیربنایی میپردازند که تعیین میکنند آیا تلاش آشتی موفق خواهد شد یا شکست خواهد خورد. این کار شامل بازسازی بنیان دوستی که از غلبه احساس مثبت حمایت میکند، کمک به هر شریک برای دسترسی و بیان هیجانهای نرم به جای پناه بردن پیشفرض به هیجانهای سخت، درک و نرمتر کردن بخشهای محافظی که رفتار تعارضی را هدایت میکنند، و قطع الگوهای تعاملی مخرب مانند مطالبه-کنارهگیری است.
اگر این الگوها را در رابطه خود میشناسید — اگر تلاشهایتان برای بهتر کردن اوضاع مدام بینتیجه میماند، اگر دعواها به همان نقطه دردناک برمیگردند، اگر شما و شریکتان احساس میکنید در الگویی گرفتار شدهاید که هیچکدام نمیتوانید بشکنید — این چرخهها با حمایت مناسب قابل تغییرند.
ساموئل عزتیلرد (Samuel Ezzatilord)، دکترا، RCC، CCC، LMCC، زوجدرمانی مبتنی بر شواهد را در ونکوور ارائه میدهد و رویکردهای روش گاتمن و سیستمهای خانواده درونی را ادغام میکند تا به شریکها کمک کند از چرخههای تعارض مخرب رها شوند. هزینهها و مخارج جلسات توسط ICBC، CVAP، FNHA، IFHP، RCMP، VAC و بیشتر بیمههای دیگر پوشش داده میشود و صورتحساب مستقیم ارسال میشود. برای رزرو تماس معرفی رایگان 20 دقیقهای، با شماره 604-721-0604 تماس بگیرید یا به drsamuel.ca مراجعه کنید.
این مقاله با همکاری ویراستاری متخصص نوشته شده است.
این مقاله صرفاً خلاصهای از منابع استنادشده برای اطلاعات عمومی است و مشاوره بالینی، پزشکی، حقوقی یا حرفهای محسوب نمیشود. این محتوا جایگزین ارزیابی یا درمان مستقیم توسط یک متخصص واجد صلاحیت نیست. اگر نگرانیهایی درباره سلامت روان خود دارید، با یک متخصص بالینی واجد شرایط مشورت کنید.
References
Gottman, J. M. (2011). The science of trust: Emotional attunement for couples. W. W. Norton.
Gottman, J. M., & Levenson, R. W. (1992). Marital processes predictive of later dissolution: Behavior, physiology, and health. Journal of Personality and Social Psychology, 63(2), 221–233. https://doi.org/10.1037/0022-3514.63.2.221
Gottman, J. M., & Levenson, R. W. (2000). The timing of divorce: Predicting when a couple will divorce over a 14-year period. Journal of Marriage and the Family, 62(3), 737–745. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2000.00737.x
Gottman, J. M., & Silver, N. (1999). The seven principles for making marriage work. Crown.
Herbine-Blank, T., Kerpelman, D. M., & Sweezy, M. (2016). Intimacy from the inside out: Courage and compassion in couple therapy. Routledge.
Overall, N. C., & McNulty, J. K. (2017). What type of communication during conflict is beneficial for intimate relationships? Current Opinion in Psychology, 13, 1–5. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2016.03.002
Sanford, K. (2007). Hard and soft emotion during conflict: Investigating married couples and other relationships. Personal Relationships, 14(1), 65–90. https://doi.org/10.1111/j.1475-6811.2006.00142.x
Schrodt, P., Witt, P. L., & Shimkowski, J. R. (2014). A meta-analytical review of the demand/withdraw pattern of interaction and its associations with individual, relational, and communicative outcomes. Communication Monographs, 81(1), 28–58. https://doi.org/10.1080/03637751.2013.813632
Schwartz, R. C. (1995). Internal family systems therapy. Guilford Press.
توجه: این مطلب صرفاً برای آشنایی عمومی است و ممکن است نادرستیهایی داشته باشد. تشخیص، درمان، پیشآگهی یا مشاورهٔ حرفهای، بالینی یا حقوقی نیست. خواندن آن هیچ رابطهٔ مشاور–مراجع ایجاد نمیکند. با خواندن این صفحه، با این شرایط موافقت میکنید. متن کامل سلب مسئولیت. در موارد اضطراری با ۹۱۱ تماس بگیرید.
