مادرشوهرم فهمید مشاوره میرویم — و آبروریزی شد
یکی از رایجترین صحنههایی که ساموئل در مطب خود در ونکوور میبیند این است: زوجی ایرانی-کانادایی بالاخره تصمیم گرفتهاند کمک حرفهای بگیرند. جلسات شروع شده، گفتوگوها پیش میرود، رابطه دارد بهتر میشود — و ناگهان مادرشوهر یا یکی از بزرگترهای خانواده میفهمد. و همهچیز به هم میریزد.
تلفنها شروع میشود. «چرا مشکلاتتان را پیش غریبه میبرید؟» «مگر ما نیستیم؟» «آبروی خانواده را بردید.» فشاری که از بیرون میآید گاهی از مشکل اصلیای که زوج را به مشاوره کشانده سنگینتر است.
چرا واکنش مادرشوهر اینقدر شدید است
برای درک این واکنش، باید مفهوم آبرو را درک کرد. آبرو صرفاً حیثیت نیست — بلکه سیستمی است که در آن رفتار هر عضو خانواده بازتاب کل خانواده تلقی میشود. وقتی عروس یا داماد به مشاور مراجعه میکند، مادرشوهر این را نه بهعنوان مراقبت از رابطه، بلکه بهعنوان اعتراف علنی به شکست میبیند — شکستی که نام خانواده را خدشهدار میکند.
پورگبال (۲۰۱۷) در وبینار مرکز اعتیاد و سلامت روان کانادا آبرو را مفهومی توصیف کرد که «فراتر از انگ است و مفهوم خویشتن را نیز در بر میگیرد.» برای نسل مادرشوهرها — زنانی که اغلب همهچیز را برای مهاجرت قربانی کردهاند — موفقیت خانوادگی تنها چیزی است که از آن فداکاری باقی مانده. ازدواجی که «به مشاوره نیاز داشته باشد» مثل این است که بگویید تمام آن سالها تلاش بیفایده بوده.
فشار آبرویی چه شکلی پیدا میکند
در تجربه ساموئل، فشار خانوادگی بعد از کشف مشاوره معمولاً در چند مرحله ظاهر میشود. ابتدا سؤالهای غیرمستقیم: «حالتان خوب است؟ شنیدم مشکلی پیش آمده.» بعد نصیحتهای مستقیم: «این کارهای غربی به درد ما نمیخورد. مشکلات زن و شوهری را باید خودتان حل کنید.» و گاهی تهدیدهای ضمنی: «اگر ادامه بدهید، همه خانواده میفهمند.»
تقوا و همکاران (۲۰۲۲) در مطالعهای بر روی خانوادههای ایرانی دریافتند که حدود یکسوم خانوادهها فعالانه وضعیت سلامت روان یکی از اعضا را از دیگران پنهان میکنند (Frontiers in Public Health). این پنهانکاری ریشه در کمالگرایی فرهنگی دارد — باور به اینکه خانواده باید بینقص به نظر برسد.
فشار روی زنان — بهویژه عروسها — معمولاً شدیدتر است. سؤال «مردم چه میگویند؟» بیشتر روی شانههای آنها سنگینی میکند. مردان هم با مانع دیگری روبهرو هستند: پذیرش اینکه به کمک نیاز دارند، با تصویر سنتی «مرد قوی که مشکلات را خودش حل میکند» تناقض دارد.
چطور بدون جنگ با خانواده، مرز بگذاریم
ساموئل به زوجهایی که در این موقعیت قرار میگیرند یک اصل ساده یاد میدهد: هدف مقابله با خانواده نیست. هدف این است که مرزی محترمانه اما محکم بگذارید.
جملهای که بسیاری از مراجعان ساموئل یاد میگیرند و استفاده میکنند این است: «ما داریم از خانوادهمان مراقبت میکنیم. این روش ماست. جزئیاتش را نمیخواهیم بحث کنیم.» این جمله نه حمله میکند، نه توضیح اضافی میدهد — فقط مرز میگذارد.
نکته مهم این است که وقتی زوج آرام و غیرتدافعی باقی بماند، معمولاً فشار خانوادگی کمکم کاهش پیدا میکند. مادرشوهرها و پدرشوهرهایی که میبینند رابطه زوج بهتر و قویتر شده، اغلب اعتراضشان را کنار میگذارند — حتی اگر هرگز کاملاً ایده مشاوره را نپذیرند.
محرمانگی: پایهای که همهچیز بر آن بنا شده
در برخی موارد، مشاوره میتواند کاملاً محرمانه بماند و خانواده اصلاً نفهمد. طبق قانون بریتیش کلمبیا، ساموئل نمیتواند هیچ اطلاعاتی درباره مراجع را با کسی به اشتراک بگذارد — نه خانواده، نه کارفرما، نه اعضای جامعه — مگر با رضایت کتبی صریح. حتی تأیید اینکه آیا کسی مراجع اوست یا نه ممکن نیست.
بسیاری از مراجعان ساموئل اولین تماسشان را نه با تلفن، بلکه با پیام واتساپ شروع میکنند — چون حتی زنگ زدن به دفتر یک درمانگر احساس آشکارسازی دارد. این کاملاً طبیعی و قابلقبول است. قدم اول لازم نیست بزرگ باشد. فقط باید برداشته شود.
برای اطلاعات بیشتر درباره اینکه چگونه آبرو در خانوادههای ایرانی-کانادایی عمل میکند و چرا در بستر مهاجرت قدرت ویژهای پیدا میکند، مقاله کامل فارسی ما را بخوانید. نسخه انگلیسی نیز در اینجا موجود است.
مشاوره محافظت از خانواده است، نه خیانت به آن
خانوادههایی که به ساموئل مراجعه میکنند تلاش نمیکنند «غربی» شوند. آنها ارزشهای فرهنگیشان — نزدیکی خانوادگی، احترام به بزرگترها، مسئولیت جمعی — را حفظ میکنند و در عین حال میپذیرند که گاهی خانواده به کمکی نیاز دارد که از درون خودش نمیتواند فراهم کند. این تناقض نیست. مادری که برای افسردگیاش کمک میگیرد دارد از فرزندانش محافظت میکند. زوجی که با کمک مشاور تعارضشان را حل میکنند دارند از ازدواجشان محافظت میکنند.
اگر مادرشوهر یا هر عضو دیگری از خانواده فهمیده که مشاوره میروید و فشار آبرویی شروع شده، بدانید که تنها نیستید. ساموئل هر روز با خانوادههایی کار میکند که دقیقاً همین تجربه را دارند — و راهی پیدا میشود.
دکتر ساموئل عزتی-لُرد (PhD, RCC, CCC, LMCC) مشاور و رواندرمانگر فارسیزبان در ونکوور، بریتیش کلمبیا است. ساموئل با افراد، زوجها و خانوادههای ایرانی-کانادایی در زمینه تروما، اضطراب، افسردگی، تعارضات زناشویی و تنشهای بیننسلی کار میکند. جلسات به فارسی، انگلیسی یا هر دو — حضوری در ۱۵۰۰ وست جورجیا استریت یا آنلاین در سراسر بریتیش کلمبیا — برگزار میشود. بیست دقیقه مشاوره اول رایگان است.
هزینهها و مخارج جلسات توسط ICBC، CVAP، FNHA، IFHP، RCMP، VAC و بیشتر بیمههای دیگر پوشش داده میشود و صورتحساب مستقیماً به شرکتهای بیمه ارسال میشود.
📞 604-721-0604 — تماس یا پیامک. اگر تماس گرفتن سخت است، پیام واتساپ بفرستید.
منابع
Poregbal, N. (2017). Shame and Aberoo: Understanding mental health stigma in the Middle Eastern community. Webinar, CAMH Immigrant and Refugee Mental Health Project (IRMHP).
Taghva, A., et al. (2022). The stigma of mental illness in an Iranian family: A qualitative study. Frontiers in Public Health, 10, 1027002.