توجه: این مطلب صرفاً برای آشنایی عمومی است و ممکن است نادرستی‌هایی داشته باشد. تشخیص، درمان، پیش‌آگهی یا مشاورهٔ حرفه‌ای، بالینی یا حقوقی نیست. خواندن آن هیچ رابطهٔ مشاور–مراجع ایجاد نمی‌کند. با خواندن این صفحه، با این شرایط موافقت می‌کنید. متن کامل سلب مسئولیت. در موارد اضطراری با ۹۱۱ تماس بگیرید.
چرا این عذاب وجدان سنگین‌تر است؟
در تصادف با یک غریبه، فرد آسیب‌دیده از زندگی شما بیرون می‌رود. اینجا او سر همان سفره می‌نشیند. عصا، گردن‌بند طبی یا وقت فیزیوتراپی او هر روز یادآور آن لحظه است. خیلی‌ها می‌گویند ترجیح می‌دادند خودشان آسیب دیده بودند.
در خانواده‌های ایرانی یک لایهٔ دیگر هم هست. مسئولیت نگهداری از پدر و مادر و محافظت از خانواده برای ما ارزش بزرگی است. کسی که خودش را «مراقب خانواده» می‌داند، وقتی پشت فرمان بوده و عزیزش آسیب دیده، حس می‌کند در مهم‌ترین وظیفه‌اش شکست خورده است. گاهی اطرافیان هم با یک جمله، مثل «چرا تند می‌رفتی؟»، این زخم را عمیق‌تر می‌کنند.
این عذاب وجدان چه شکل‌هایی پیدا می‌کند؟
- مراقبت افراطی. شب و روز در خدمت فرد آسیب‌دیده هستید و اجازه نمی‌دهید کسی کمک کند، انگار دارید تاوان می‌دهید.
- دوری کردن. نمی‌توانید در چشم او نگاه کنید و کم‌کم از خانه و جمع خانواده فاصله می‌گیرید.
- تنبیه خود. تفریح، استراحت یا خوشحالی را برای خودتان ممنوع می‌کنید.
- ترس از رانندگی با مسافر. تنها رانندگی می‌کنید ولی حاضر نیستید کسی را سوار کنید.
پژوهش‌ها دربارهٔ رانندگانی که باعث تصادف شده‌اند نشان می‌دهد شرم و گناه در کنار علائم استرس پس از سانحه دیده می‌شود (لووینگر و سولومون، ۲۰۰۴). دربارهٔ تفاوت گناه و شرم و پوشش ICBC برای رانندهٔ مقصر در این مقاله بیشتر نوشته‌ایم: عذاب وجدان بعد از تصادف.
اگر او مرا بخشیده، چرا خودم نمی‌توانم؟
چون بخشش او به سؤال او جواب می‌دهد، نه به سؤال شما. سؤال شما این است: «چطور آدمی هستم که این اتفاق از دست من افتاد؟» تا وقتی این سؤال بی‌جواب بماند، «اشکالی ندارد» گفتنِ او آرامتان نمی‌کند و گاهی حتی حالتان را بدتر می‌کند.
در جلسات، ساموئل دو کار را کنار هم پیش می‌برد. اول، سهم واقعی شما از آنچه رخ داد با دقت بررسی می‌شود، نه بیشتر و نه کمتر. دوم، با روش IFS با آن بخش درونی که شما را تنبیه می‌کند کار می‌شود. این بخش معمولاً باور دارد اگر دست از تنبیه بردارد یعنی برایتان مهم نبوده است. وقتی این بخش بفهمد می‌شود هم مسئول بود و هم زندگی کرد، فشارش کم می‌شود. برای تصویرهای مزاحم لحظهٔ برخورد از EMDR استفاده می‌شود.
با فرد آسیب‌دیده چطور حرف بزنم؟
عذرخواهی کوتاه و روشن از توضیح طولانی بهتر است: «متأسفم که آسیب دیدی. من پشت فرمان بودم و این برایم خیلی سنگین است.» بعد بپرسید او چه لازم دارد، و جوابش را بپذیرید حتی اگر «هیچ» باشد. گاهی جلسهٔ مشترک خانوادگی کمک می‌کند حرف‌هایی که ماه‌ها نگفته مانده گفته شود.
پرسش‌های متداول
آیا ICBC هزینهٔ مشاورهٔ من را می‌دهد یا فقط مسافر آسیب‌دیده را؟
هر دو. مزایای Enhanced Care فارغ از تقصیر است و هر کدام از شما ۱۲ جلسهٔ ازپیش‌تأییدشده در ۱۲ هفتهٔ اول دارید. ساموئل صورت‌حساب را مستقیم برای ICBC می‌فرستد.
از تصادف چند ماه گذشته. دیر شده؟
نه. بعد از ۱۲ هفته هم با تأیید ICBC و برنامهٔ درمانی می‌شود شروع کرد.
خانواده‌ام مدام سرزنشم می‌کنند. چه کنم؟
سرزنش آنها اغلب از ترس و غصهٔ خودشان می‌آید. جلسهٔ خانوادگی جای امنی است که این حرف‌ها بدون تحقیر گفته و شنیده شود.
می‌توانیم با هم به جلسه بیاییم؟
بله. جلسات فردی، زوجی و خانوادگی هر سه ممکن است.
تماس رایگان ۲۰ دقیقه‌ای
با شمارهٔ ۶۰۴-۷۲۱-۰۶۰۴ تماس بگیرید یا پیام بدهید. منشی و فرم در کار نیست و خود ساموئل پاسخ می‌دهد. هزینه‌ها و مخارج جلسات توسط ICBC، CVAP، FNHA، IFHP، RCMP، VAC و بیشتر بیمه‌های دیگر پوشش داده می‌شود و صورت‌حساب مستقیماً به شرکت‌های بیمه ارسال می‌شود. اطلاعات بیشتر: مشاوره تروما به فارسی.
این مقاله با همکاری ویراستاری متخصص نوشته شده است.
Sources
- Insurance Corporation of British Columbia. Enhanced Care quick facts. icbc.com
- Lowinger, T., & Solomon, Z. (2004). PTSD, guilt, and shame among reckless drivers. Journal of Loss and Trauma, 9(4), 327–344.
- Kubany, E. S., & Manke, F. P. (1995). Cognitive therapy for trauma-related guilt. Cognitive and Behavioral Practice, 2(1), 27–61.
