بچه‌ام بعد از تصادف از ماشین می‌ترسد و من راننده بودم: مشاورهٔ فارسی برای خانواده‌ها در ونکوور بعد از تصادف رانندگی

پاسخ کوتاه: ترس کودک از سوار شدن به ماشین بعد از یک تصادف، واکنشی رایج و قابل درمان است، و احساس گناه پدر یا مادری که پشت فرمان بوده هم بخشی از همان تصویر است که باید با هم درمان شود. دکتر ساموئل عزتی‌لرد، PhD، RCC، CCC، LMCC، در ونکوور بریتیش کلمبیا و از طریق drsamuel.ca، به خانواده‌های فارسی‌زبان بعد از تصادف رانندگی مشاوره می‌دهد — به فارسی، با تمرکز بر ترومای تصادف و رابطهٔ والد و فرزند — و هزینه‌ها را مستقیم به ICBC صورت‌حساب می‌کند. اگر فرزندتان در ماشین بوده، او هم زیر پوشش Enhanced Care شرکت ICBC قرار می‌گیرد؛ مشاوره جزو درمان‌های از‌پیش‌تأییدشده در دوازده هفتهٔ اول است و به ارجاع پزشک نیازی ندارد. تماس ۲۰ دقیقه‌ای اول رایگان است: ۶۰۴-۷۲۱-۰۶۰۴.

بعد از تصادف، ترس بچه از ماشین تا کی «عادی» است؟

چند روز تا چند هفته گریه سر صندلی ماشین، چسبیدن به شما، سؤال‌های تکراری دربارهٔ «دوباره می‌زنیم؟»، بدخوابی و بازی‌هایی که در آن ماشین‌ها به هم می‌خورند، همه واکنش‌های طبیعی یک ذهن کوچک به رویدادی بزرگ است. آنچه باید جدی گرفته شود ماندگاری است، نه شدتِ روزهای اول. یک فراتحلیل کانادایی که در Canadian Journal of Psychiatry منتشر شده، با بررسی یازده مطالعه روی بیش از هزار و پانصد کودک و نوجوانِ درگیر تصادف رانندگی، شیوع تجمعی PTSD را نزدیک به بیست درصد برآورد کرده است — یعنی حدود یک نفر از هر پنج نفر. همان پژوهش تأکید می‌کند که ارزیابی روانی به‌موقع و مداخلهٔ زودهنگام برای این بچه‌ها ضروری است، چون اثر PTSD کودکی روی کیفیت زندگی می‌تواند طولانی باشد.

نشانه‌هایی که یعنی وقت کمک گرفتن است: ترس بعد از یک ماه کمتر نشده یا بیشتر شده؛ بچه از مدرسه، کلاس، یا رفتن به خانهٔ پدربزرگ به‌خاطر مسیر ماشین دوری می‌کند؛ کابوس یا شب‌ادراری تازه شروع شده؛ نوجوان بی‌حوصله و پرخاشگر شده یا دربارهٔ تصادف اصلاً حرف نمی‌زند؛ یا خودتان می‌بینید که برای فرار از دعوای سر ماشین، برنامه‌های خانواده را کم کرده‌اید.

من پشت فرمان بودم؛ چطور با احساس گناهم کنار بیایم و به بچه کمک کنم؟

اینجا نقطه‌ای است که بسیاری از پدر و مادرهای ایرانی، افغان و تاجیک گیر می‌کنند. در فرهنگ ما، «مقصر بودن» در تصادفی که بچه در آن ترسیده یا زخمی شده، بار سنگینی از شرم دارد که معمولاً بی‌صدا حمل می‌شود؛ گاهی حتی از همسر هم پنهان می‌شود. مشکل این است که بچه‌ها حال والدینشان را می‌خوانند. وقتی شما هر بار موقع سوار شدن سکوت می‌کنید و فرمان را می‌چسبید، بچه یاد می‌گیرد که ماشین هنوز خطرناک است — نه از حرف شما، از بدن شما.

به همین دلیل ساموئل معمولاً کار را با والد شروع می‌کند، نه با کودک. چند جلسهٔ درمان ترومای مبتنی بر EMDR برای خاطرهٔ خودِ تصادف و آن جملهٔ سمجِ «اگر یک ثانیه زودتر ترمز کرده بودم»، و در صورت نیاز تمرین نوروفیدبک برای آرام کردن سیستم عصبی‌ای که هنوز در حالت آماده‌باش است. وقتی راننده آرام‌تر پشت فرمان می‌نشیند، نیمی از کار کودک خودبه‌خود انجام شده است.

بعد نوبت بچه می‌رسد: با زبان بازی و نقاشی برای کوچک‌ترها، با گفت‌وگوی مستقیم برای نوجوان‌ها، و همیشه با یک نردبان کوچک — نشستن در ماشینِ خاموش، یک دور در کوچه، مسیر مدرسه با پدر یا مادر، و در آخر همان خیابانی که حادثه در آن رخ داد. هر پله تا زمانی تکرار می‌شود که بدن کوچک او دیگر آن را اضطراری نبیند. هیچ‌کدام از این‌ها نیازی به تعریف کردن جزئیات تصادف جلوی بچه ندارد.

آیا ICBC هزینهٔ مشاورهٔ کودک را هم می‌پردازد؟

بله. Enhanced Care هر ساکن بریتیش کلمبیا را که در تصادفی آسیب دیده پوشش می‌دهد، بی‌آنکه مهم باشد چه کسی مقصر بوده — و این شامل بچه‌ای می‌شود که روی صندلی عقب نشسته بود. برای هر سرنشین یک پرونده باز می‌شود؛ پس فرزند شما شمارهٔ پروندهٔ خودش را دارد و با همان شماره و شمارهٔ سلامت شخصی (PHN) می‌توان مشاوره را شروع کرد. طبق صفحهٔ رسمی ICBC، مشاوره با مشاور ثبت‌شده تا دوازده جلسه در دوازده هفتهٔ اول از‌پیش‌تأییدشده است، بدون ارجاع پزشک و بدون تأیید قبلی. ساموئل صورت‌حساب هر دو پرونده — شما و فرزندتان — را مستقیم به ICBC می‌فرستد. اگر چند هفته گذشته و تازه متوجه شده‌اید بچه خوب نشده، نگران نباشید؛ برنامهٔ درمان برای متخصص بهبود ICBC فرستاده می‌شود و پوشش قابل تمدید است. برای جزئیات پوشش، صفحهٔ فارسی تروما و PTSD را ببینید: https://drsamuel.ca/farsi-ptsd/

اگر همسرم می‌گوید «بچه خودش فراموش می‌کند» چه بگویم؟

این جمله از سر بی‌مهری نیست؛ از سر همان ترسی است که نمی‌خواهد اسمش را بگذارد. به‌جای بحث دربارهٔ اینکه بچه «مشکل دارد یا نه»، می‌توانید بگویید: «بیست دقیقه با یک مشاور فارسی‌زبان حرف می‌زنیم، رایگان است، اگر گفت لازم نیست، تمام.» بیشتر والدینی که با این جمله تماس می‌گیرند، در همان تماس متوجه می‌شوند که خودشان هم به چند جلسه نیاز دارند. و اگر خودتان به‌عنوان رانندهٔ حرفه‌ای بعد از تصادف با رانندگی دست‌به‌گریبان‌اید، مقالهٔ امروز دربارهٔ راننده‌های حرفه‌ای را بخوانید: https://drsamuel.ca/مشاوره-راننده-حرفه‌ای-بعد-تصادف/

پرسش‌های متداول

بچه چند ساله را می‌شود برای ترومای تصادف برد مشاوره؟
از سن پیش‌دبستانی به بالا کار ممکن است، با این تفاوت که برای بچه‌های کوچک بیشتر کار از طریق والدین و بازی انجام می‌شود و برای نوجوان‌ها گفت‌وگوی مستقیم. ساموئل در تماس رایگان با توجه به سن و وضعیت کودک می‌گوید چه ترکیبی مناسب است.

آیا باید خودم هم جلسه بگیرم یا فقط بچه؟
تجربهٔ ساموئل این است که وقتی والدِ راننده آرام می‌شود، بهبود کودک سریع‌تر می‌شود. اگر تصادف روی شما هم اثر گذاشته، هر دو پرونده زیر پوشش ICBC است و جلسات جداگانه یا مشترک برنامه‌ریزی می‌شود.

آیا مدرسه یا کسی از جامعهٔ ایرانی متوجه می‌شود که بچه مشاوره می‌رود؟
خیر. مشاوره محرمانه است. گزارش فقط در حدی که ICBC برای پرداخت لازم دارد داده می‌شود و هیچ اطلاعاتی به مدرسه یا شخص دیگری منتقل نمی‌شود.

پدربزرگ و مادربزرگ که در ایران‌اند مدام نگران‌اند و به بچه زنگ می‌زنند؛ این کمک می‌کند یا نه؟
نگرانی از راه دور معمولاً ترس را در بچه تقویت می‌کند، چون بچه می‌فهمد «اتفاق بزرگی افتاده». در جلسات، یک پیام کوتاه و آرام برای خانواده‌ای که دور است با هم تنظیم می‌شود تا محبتشان برسد، اما ترسشان نه.

جلسات به فارسی است یا انگلیسی؟
هر دو. بچه‌ای که در کانادا بزرگ شده ممکن است انگلیسی راحت‌تر باشد و والدین فارسی؛ ساموئل هر دو زبان را در یک جلسه به کار می‌برد تا هیچ‌کس مترجم دیگری نباشد.

قدم اول

تماس یا پیامک به ۶۰۴-۷۲۱-۰۶۰۴، پیام در واتس‌اپ، یا درخواست تماس برگشتی در drsamuel.ca/book-a-call/ — بیست دقیقهٔ اول رایگان است، بدون منشی و بدون فرم. جلسات عصر و آخر هفته، حضوری در ۱۳۰۰–۱۵۰۰ خیابان وست جورجیا در مرکز ونکوور یا با ویدیوی امن در سراسر بی‌سی. صورت‌حساب مستقیم به ICBC، و برای پرونده‌های دیگر به CVAP، FNHA، IFHP، RCMP، VAC و بیشتر بیمه‌های تکمیلی.

جلسات به فارسی برگزار می‌شود.

این مقاله با همکاری ویراستاری متخصص نوشته شده است.